İstiridye Mantarı Kompostu Nasıl Yapılır ?

1
12

İstiridye mantarı, doğada kavak ve kayın ağaçlarında yetişen bir mantar türüdür. İstiridye mantarının ana besin maddesi ağaçlarda bulunan selüloz maddesidir. Bu nedenle istiridye mantarını üretmek için selüloz oranı yüksek bir ortam oluşturulmalıdır. Oluşturulan bu yapay ortama kompost adı verilir.

İstiridye mantarı kompostu, selüloz oranı yüksek çeşitli bitki ve ağaç artıklarının bulunduğu, nemli ve içinde misel olan bir karışımdır. Katı madde yani bitki ve ağaç artıklarının oranı, nem oranı ve misel miktarı çok değişken olup sonsuz sayıda farklı alternatif deneyip en iyi sonuç bulunabilir.

İstiridye mantarı kompostu hazırlamak çok kolay olsa da verimli ve sağlıklı bir istiridye mantarı kompostu hazırlamak son derece dikkat ve bilgi isteyen bir çalışmadır. Katı madde içerikleri, selüloz miktarı, Karbon / Azot oranı, nem miktarı, misel miktarı, pastorizasyon yöntemi gibi farklı etkenler istiridye mantarı kompostunun kalitesini belirler.

Kompost üretmeden önce kompost içindeki katı maddeler ve miktarları iyi tespit edilmelidir. Katı maddelerin temizliği yani pastorizasyonu da kompost açısından hayati önem taşır.

Bu aşamalarda yapılacak hatalar istiridye mantarı kompost hastalıkları oluşmasına neden olacaktır.

İstiridye Mantarı Kompost İçeriği

Kompost içerisindeki katı besin maddelerine substrat denir. İstiridye mantarı miselinin yani tohumun gelişimi, katı besin maddesi yani substrat içindeki karbon/azot oranına bağlıdır.

İstiridye mantarı kompostu için ana katı madde olarak en fazla kullanılan maddeler şunlardır ;

  • Pamuk Çekirdeği Kabuğu
  • Saman Türleri
  • Talaş
  • Mısır Koçanı
  • Pamuk

Bu maddeler kolay bulunabilir ve ekonomik olarak değeri yüksek olmayan maddelerdir. Bu sayede kompost maliyetinin düşmesini sağlarlar. Ancak her maddenin farklı özellikleri ve tedarik etme şartları olduğundan sizin için en uygun madde veya maddeleri seçmek çok önemlidir.

Örneğin pamuk sıcağı emen bir madde olduğundan sıcak iklimde kompost iç sıcaklığını çok yükseltir. Bu da soğutma maliyetini arttıracak veya sistem yetersizliği nedeniyle istiridye mantarı üretimi olmayacaktır. Dolayısıyla sıcak bölgelerdeki istiridye mantarı üretimi için pamuk iyi bir katı besin maddesi değildir.

Ana katı maddelere ek olarak ilave protein ve azot içeren maddeler istiridye mantarı verimini arttırır. İlave olarak düşük oranlarda aşağıdaki maddeler kullanılabilir.

  • Yonca
  • Mısır Unu
  • Buğday Kepeği
  • Pirinç Kepeği

Ana katı madde ve ilave besin maddeleri değişen oranlarda karıştırılarak substrat oluşturulur. Denenmiş, bilinen substrat karışımları olsa da kompost üreten kişi kompost içindeki katı madde oranlarında değişiklikler yapabilir.

Kompost içinde misel üremesi için en uygun pH değeri 5-6,5 arasıdır. Miselyum yani istiridye mantarı tohumu 4.2 ve 7.5 pH aralığında canlı kalabilmektedir. Kompost pH değerini ayarlamak için kalsiyum karbonat yani kireç, maddelerin birbirine yapışmasını önlemek için ise kalsiyum sülfat yani alçı eklemek gereklidir. Kompost içindeki toplam mineral oranı % 1-3 arası olabilir. Yani toplamda 100 kg kompost hazırlamak istiyorsanız en fazla 3 kg alçı ve kireç kullanmalısınız. Alçı veya kireç miktarının fazla olması kompost pH değerinin yükselmesine veya düşmesine neden olacağından miseller gelişim göstermezler.

Tavsiye Yazı  Kütükte İstiridye Mantarı Yetiştirme

Kompost ph değeri, pH kağıtları veya elektronik dijital pH metreler ile ölçülebilir.

İstiridye mantarı yetiştiriciliği için önerilebilecek en uygun karışımlardan ikisi;

  • %75 Pamuk çekirdeği kabuğu, %24 buğday samanı ve %1 kalsiyum karbonat yani doğal kireç taşı.
  • %95 buğday samanı + % 5 buğday kepeği karışımıdır.

Kompost Nem Oranı

Kompost içindeki nem oranı % 65 – % 74 arası olmalıdır. En ideal nem oranı % 67 – % 69 arası olduğu görülmüştür. Nem oranını ayarlarken kompost içindeki katı maddelerin kendi nemlerinin % 10 civarında olduğu hesaba katılmalıdır. Yani 100 kg buğday samanında yaklaşık olarak 90 kg kuru madde, 10 kg su bulunur.

Kompost nem oranı hesaplanırken ıslak kompost ağırlığı üzerinden hesaplama yapılır. Örneğin % 69 nem oranı, 100 kg kompostun 69 kg’ı su olduğu anlamına gelir. Kalan 31 kg da katı madde miktarıdır. Katı madde karışımı hazırlanırken katı madde içeriğinin su tutma kapasitesi çok önemlidir. Örneğin sadece pamuk tohumu kabuğunun su tutma kapasitesi % 55-58 oranındadır. Yani sadece pamuk tohumu ile %69’luk bir nem oranı yakalanamaz. Dolayısıyla katı maddeye saman da eklenmelidir.

Kompost hazırlanırken su olarak klor içermeyen su kullanılmalıdır. Bunun için taşıma su veya doğrudan dere suları kullanılabilir. Klor, istiridye mantarı tohumlarının gelişimini ve verimini olumsuz olarak etkileyecektir.

Kompost Sterilizasyon Yöntemleri

İstiridye mantarı kompostu, kompost içinde bulunan katı maddelerle birlikte gelen çeşitli bakteriler ve zararlı diğer bitki/mantarlar nedeniyle zarar görebilir. Bu zarar kompostun tamamen işlevini yitirmesi, verim kaybı veya mantarhanenin kullanım dışı kalması şeklinde bile olabilir.

İşte bu gibi olumsuz sonuçları önlemek için kompost üretimi öncesinde hem ekipmanlar hem de kompostu oluşturan maddeler zararlı canlı, bitki ve bakterilerden temizlenmelidir. Bu temizleme yani sterilizasyon işlemi pastörizasyon veya kimyasal yöntemlerle yapılabilir.

Pastörizasyon, zararlı bakterilerin büyük bir kısmının ısı ile öldürülmesi mantığına dayanan bir yöntemdir. En bilinen ve sık kullanılan pastörizasyon yöntemi, maddeleri 60 ºC üstünde bir sıcaklıkta 30-60 dk arası tutarak yapılmaktadır. Bu yöntem hem sıcaklık hem de süre bakımından en düşük maliyetli yöntemlerden birisidir. 2 farklı tip pastörizasyon yöntemi vardır. Bunlar ;

  1. Buharla Pastörizasyon Yöntemi
  2. Haşlama Yöntemi

Buharla Pastörizasyon Yöntemi

Buharla pastörizasyon, nemlendirilmiş kompostun zemini delikli galvanizli kare pastörize kazanı içerisine yerleştirilirmesi ve buhar ile 65 ºC de 1 saat pastörize edilmesi yöntemidir. Metal pastörizasyon kazanının üst kısmından giren buhar, kompost üzerinden geçerek alt kısımdan çıkacaktır.

Bu yöntemde buharın kompostun her tarafına iyice temas etmesi için karıştırma yapılmalıdır.

Buharla pastörizasyon yöntemi, en kolay pastörizasyon yöntemi olsa da ilk ekipman maliyeti nedeniyle tercih edilmeyebilir. Katı madde öğütücü, karıştırıcı ve buhar jeneratörü en önemli ve maliyeti yüksek ekipmanlardır.

Tavsiye Yazı  İstiridye Mantarı Tesis Kurulumu

Pastörizasyon işleminden sonra kompost havası temiz bir ortamda 25 ºC sıcaklığa gelene kadar bekletilerek soğutulur.

Haşlama Yöntemi

Haşlama yöntemi ile pastörizasyon, kompost ham maddelerinin tel sepet içinde 60 ºC su içinde 30 – 60 dk arası bekletilerek yapılan bir sterilizasyon işlemidir.

Pratik ve ekipman maliyetinin düşük olması nedeniyle küçük işletmeler tarafından çok fazla tercih edilen bir yöntemdir. Ancak bu yöntemin su ile birlikte akıp gidebilecek pamuk, keten talaş gibi küçük boyuttaki ham maddelerin pastörizasyonu için kullanımı uygun değildir. Saman pastörizasyonu için kullanılması daha uygundur.

Haşlama yönteminin olumsuz yönlerinden biri de çok fazla su tüketimi olmasıdır.

Pastörizasyon Kafesi

Çuval veya tel sepet içine yerleştirilen saman, 60 ºC sıcaklıkta su içinde bekletildikten sonra çıkarılarak kendi halinde süzülmeye bırakılır. süzülürken soğuyan saman 25 ºC sıcaklığa geldiğinde miselleme işlemi yapılabilir.

Miselleme işlemine geçmeden önce samanı elinizle sıktığınızda suyu akmamalıdır.

Kimyasal Madde ile Sterilizasyon Yöntemi

İstiridye mantarı kompostu sterilizasyon yöntemleri arasında en ucuz ve kolay olan yöntemler kimyasal madde ile sterilizasyon yöntemleridir. Kompost hammadeleri çeşitli farklı kimyasal ve karışımlarla steril hale getirilebilir. Hidrojen peroksit, hipoklorit, asetik asit, klordioksit, alçı, kireç gibi kimyasal maddeler sterilizasyon için yaygın olarak kullanılan kimyasal maddelerdir. bu maddeler haricinde bir çok tarım amaçlı kimyasal da kullanılabilir.

Ancak kimyasal madde ile sterilizasyon yöntemleri, istiridye mantarı verimi, kompost üretimi ve sonrasında insan sağlığı ve atıklar nedeniyle çevre kirlenmesine yol açabilir.

Bu yazıda klorlu suyun misel gelişimini olumsuz etkileyip mantar verimini düşürdüğünü yazmıştım. Sterilizasyon kimyasallarının çoğu klor içeren bileşikler olup sterilizasyon sonrasında kompost içinden tamamen bertaraf edilemezse verim düşmesine neden olur.

Ayrıca klor ve klor gazı insan sağlığı açısından zararlı olup üretim aşamasında göz ve deri ile temasında veya solunmasında ciddi sağlık problemleri oluşturabilir.

Ayrıca kimyasal madde ile yapılan sterilizasyon sonrasında atık suların arıtılmadan doğaya karışması sonucunda önemli çevresel etkilere neden olurlar.

Çevreye ve insanlara daha az zararlı alçı ve kireç gibi maddelerle yapılan sterilizasyon ise bazı mikroorganizmaların kireç duyarlılığının artması nedeniyle işe yaramaz hale gelmektedir.

Tüm bu nedenlerden dolayı kimyasal maddeler ile sterilizasyon yöntemlerini önermiyoruz.

İstiridye Mantarı Tohumu

Kompost haline getirilecek katı hammaddeler pastörize edilip soğutulduktan sonra kompost içine istiridye mantarı miseli yani istiridye mantarı tohumu eklenmelidir. Kompost içine eklemeniz gereken misel miktarı, kompost içindeki katı madde miktarının % 5’i kadar olmalıdır.

Yani % 65 nem içeren 100 kg kompost içinde 35 kg katı madde olup 1,75 kg misel eklemeniz gerekir.

İstiridye mantarı miseli ekledikten sonra poşetleme işlemi yapmanız gereklidir. Poşetleme işlemi mantar kompost makinası ile yapılabildiği gibi el ile de yapılabilir. Kompost poşetleme işleminden sonra 48 saat içinde kompostlar üretim ortamına alınarak 10 cm arayla küçük hava delikleri açılmalıdır.

Bundan sonraki süreç istiridye mantarı üretim şartları yazısında detaylı olarak anlatılmıştır.

1 YORUM

  1. 100 metre kare alan için kurulucak bir tesis nekadar maliyetle kurulum gerçekleşir bu sıfır malzeme veya ikinci el malzemelerler kurum fiyatını da verirseniz bilgilenmiş oluruz

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here